Cahit Arf – Makineler Düşünebilir Mi?

Bir sosyal medya platformunda dolanırken gördüğüm 1958-1959 öğretim yılında Atatürk Üniversitesi’nde Halk Konferanslarında Ord. Prof. Dr. Cahit ARF’in yaptığı konuşma dikkatimi çekti. Cahit Arf 10₺’nin arka yüzünde yer alan ama birçok insanın tanımadığı matematikçidir. Sn. Dr. Emir Öngüner’in Özel Arşivi sayesinde günümüze ulaşmış.

“Karışık gördüğümüz hadiselerin veya tertiplerin birçoklarını anlamak hiçte zannedildiği kadar güç değildir.” diyerek söze başlar Cahit Arf. İkinci Dünya Savaşı sonrası bilimde 3 büyük gelişme olduğundan bahsederek sözlerine devam ediyor. 

“Bunlar atom enerjisi, duruma göre düşünen ve karar veren makineler ve sun’i peykler yani yapay uydular.”

“Düşüncenin elle tutulabilen, gözle görülebilen, ortaya çıkması değişik etkilere ve değişik karşılık vermelerin görülmesidir denilir. Mesela bir zilli saat böyle bir makinedir, saate beni dörtte uyandır diyorsunuz. Arkasından ibreyi dörde getirerek ayarlıyorsunuz, saatte size zamanı gelince yani saat dörtte kendi cevabı ile karşılık veriyor. Cevabı siz onu kapatana veya enerjisi bitene kadar sürüyor. “

Makinenin kendi dili ile sizin komutunuza karşılık verdiğini anlatıyor. Telefon örneği ile konuyu pekiştiriyor, telefonun numarasını tuşlayarak telefonun dilinden ona komut veriyorsunuz. İnsan beyninin nasıl işlediğini anlatır.

İnsan Beyni Nasıl İşler

  1. İlk önce bir soru tespit edilir. Bu harici bazı tesirlerin mesela söz ve ya müşahedelerin bir nevi kayıt işidir. Bu işin beynin belli bir yerinde yapıldığını kabul edelim. 
  2. Ön hafızaya kaydedilen bu müessirler bir nevi tasnif yerini başka bir adla kontrol merkezini harekete geçirir ve bu merkez hafıza dediğimiz bir nevi bilgi deposundan müessirler ilgili bilgilerin kopyalarını ön hafızaya gönderir. Bu harici parçaya hafıza diyelim.
  3. Ön hafızadan toplanan bilgiler mantıki hesap veya benzerlik yolu ile verilen bilgilerden yeni bilgiler çıkaran bir cihazın kontrol merkezi tarafından seçilen yerlerine giderler ve orada bir nevi dönüşüme maruz kalırlar. Bu dönüşümün neticesinde sorunun beyin tarafından verilen cevabıdır.
  4. Cevap yine kontrol merkezinden geçerek bir taraftan bir neşir organımız vasıtasıyla harice intikal eder, bir taraftan da hafızamıza kayd olur.”

Beynin işleyişini böyle anlatan Cahit Arf, beynimize benzeyecek makineleri aşağıdaki şekil (Şekil:3) ile anlatıyor.

Sözlerini makinelerin insan beyni ile kısa bir karşılaştırması ile bitirir. Makinelerin bazı işleri insan beyninden çok daha çabuk yapabilirler ancak insanlar kadar çeşitli yapamazlar. İnsan beyni kendi kendine inisiyatif ile son şekil aldırmasına rağmen makineler yapıldığı gibi kalmaktadır. Ancak kendini geliştirecek makine tasarlamak mümkündür. İnsan beyni ile makine arasındaki asıl fark; insan beyninin estetik alanda özgün işler yapabilmesi ve yapıp yapmaması konusunda kendini serbest hissederek rahat çalışmasıdır. Makinelerde bu vasıflar yer almamaktadır. Estetik bakımdan insan beynine benzeyen makineler belki uzun yıllar sonra olacak belki de hiç olmayacaktır. Günümüzden 60 yıl önce geleceği böyle öngörebilmiş ve makinelerin düşünme-çalışma prensibini açıklamıştır Cahit Arf. 

Sn. Dr Emir Öngüner’in Özel Arşivi’nde yer alan ve kendisi tarafından hazırlanıp, Hukukçusu Sn. Mehmet Bedii Kaya tarafından metin haline getirilen eseri aşağıdaki adresten inceleyebilirsiniz.

https://www.mbkaya.com/hukuk/cahit-arf-makine-dusunebilir-mi-orjinal.pdf

Kaynakça 

  1. https://www.mbkaya.com/hukuk/cahit-arf-makine-dusunebilir-mi-orjinal.pdf
  2. https://sozluk.gov.tr
  3. https://www.mbkaya.com/makine-dusunebilir-mi-cahit-arf/
  4. https://turk-internet.com/1950lerde-turkiyede-yapay-zeka-cahit-arf/

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *