Sanat, Yaratıcılık ve Yapay Zeka

Sanat Yaratıcılık Yapay Zeka

Yapay zeka botları beste yapmaya, roman yazmaya, film çekmeye yani sanat yapmaya başlarlarsa nolur? Yapay zekanın ürettiği işler sanat mıdır -hatta sanat nedir?

Sanat

Sanat “Bir duygu, tasarı, güzellik vb.nin anlatımında kullanılan yöntemlerin tamamı veya bu anlatım sonucunda ortaya çıkan üstün yaratıcılık”, veya “Belli bir uygarlığın veya topluluğun anlayış ve zevk ölçülerine uygun olarak yaratılmış anlatım”1 ise YZ’nin kendi duygularını, tasarılarını, güzellik ve zevk ölçülerini yansıttığını söyleyebilir miyiz?

YZ’nin anlaşılmak için eser ürettiğinden bahsedilebilir mi? Bu durumda ya bu eserlere sanat diyemeyiz ya da sanatın tanımını genişletmeliyiz.

Yıldızlı Gece, Vincent Van Gogh, 1889

Yıldızlı Gece, Vincent Van Gogh, 1889

Sanatı “Bir şey yapmada gösterilen ustalık” ya da “Bir meslekte uyulması gereken kuralların tümü”1 olarak tanımlarsak yapay zekanın üretimleri kesinlikle bu başlıkta tanımlanabilir. Dahası, tek bir insandan kat be kat üstün öğrenme ve veri işleme kapasitesi ile, YZ şimdiye kadarkilerin hepsinden daha iyi bir sanatçı bile sayılabilir.

Çömlek Köşesi, Kerensa PICKETT2

Çömlek Köşesi, Kerensa PICKETT2

Dinlediğiniz bir müziğin bestecisinin, okuduğunuz kitabın yazarının ya da izlediğiniz bir filmin senaristinin yapay zeka olduğunu öğrenmeniz, onu daha az beğenmenize neden olur muydu?

Gezdiğiniz sergide karşınıza çıkan harika bir soyut resim tamamen derin öğrenme algoritmasıyla yapılmış olsa sizce daha az mı harika olurdu?

Klasik müzik dinlerken çalma listenizdeki parçalardan biri YZ bestesi olsa, onu Bach veya Chopin’den ayırt etme ihtimaliniz ne kadar?

Bu sorular, bir eseri sanat yapan özelliğin onun orijinalliği olup olmadığını düşündürüyor. Eğer yapay zekanın çıktısı estetik olarak (klasik anlamda) ya da kavramsal olarak (çağdaş anlamda) etkileyebilse, bu onu sanat eseri yapar mı?

Hatta değişik bir bakış açısıyla şunu da sorabiliriz: “Yapay zeka bir eseri alımlayabilse, bu onu insan yapar mı?” Ünlü bilimkurgu yazarı Philip K. Dick’in kitabının adındaki gibi “Androidler Elektrikli Koyun Düşler mi?3”

Yaratıcılık

Washington Üniversitesi Bilgisayar Bilimler Profesörü ve Markov Ağlarının mucitlerinden Pedro Domingos, Youtube’un “Yapay Zeka Çağı” belgeselinde4:

Sanat ve yaratıcılık, problem çözmekten daha kolay. Hali hazırda, müthiş resimler yapan, insanlarınkinden ayırt edilemeyen müzikler besteleyen bilgisayarlarımız var. Yani, makineler de aslında yaratıcı olabilir.

Yapay zekayla meydana getirilmiş bir resim, Robbie Barrat5

Yapay zekayla meydana getirilmiş bir resim, Robbie Barrat5

Makinelerin yaratıcı olabileceğini kabul ettiğimizde karşımıza şu soru çıkıyor: yapay zekanın yaratıcı olmasına neden ihtiyacımız olsun?

Günümüz insanının en temel ihtiyaçlarından biri kendini ifade etmekken, makinelere yaratıcılığı öğretme çabası neden? Resim yapmak, kitap yazmak, müzik bestelemek, yapmaktan kurtulmaya çalıştığımız sıradan işler ya da insanların tek başlarına işleyemeyeceği büyüklükteki veriler gibi değil.

Aksine sanat, bizi hayvanlardan ayıran ve insan kimliğini kazandıran özel bir olgu. Medeniyetin başlangıcından beri insanlar (ilk örneklerini Gılgamış’ta görebileceğimiz gibi), muhteşem bir yapı, anıt, hikaye, destan, ya da şarkı gibi ölümsüz bir eserle ebedi ve ezeli olmaya çabaladılar.

Sanat, Jean-Jacques Rousseau’nun Bilimler ve Sanatlar Üstüne Söylev’inde savunduğu gibi insanlığı her zaman iyiye götürmeyebilir ancak iyi ya da kötü, insana özgü olduğu tartışmasızdır.

Yapay zekanın yaratıcı alanlarda kullanımının bir nedeni, pazarlama ve reklamcılık için çok fazla özgün içerik ihtiyacının olması olarak düşünülebilir.

Sosyal medya ve internetin önemi arttıkça, bu kanallarda sürekli olarak var olmanın önemi de artıyor. Ayrıca, Netflix, AppleTV, Disney plus gibi platformların tüketiciler için yeni içerik üretmesi gerekiyor ve talebi karşılamak her geçen gün daha da zorlaşıyor.

Prometheus heykeli, Nicolas-Sébastien Adam, 1762, Louvre Müzesi 6

Prometheus heykeli, Nicolas-Sébastien Adam, 1762, Louvre Müzesi 6

Diğer bir nedenin kökleriyse barındırdığı felsefi alt metinlerle daha derine uzanıyor. Doğa ve insan arasındaki güç savaşı olarak gösterilebilir.

Tarih boyunca bilimsel merak doğayı anlamaya çalışarak başladı ve zamanla onu kontrol etme çabasına dönüştü. Bir dereceye kadar bu hedefe ulaşıldığı da söylenebilir.

Hayatta kalma mücadelesi doğa üzerinde egemenlik kurmaya doğru evrildikçe insanoğlu doğayla birlikte kendi yaratımları üzerinde de daha fazla kontrol sahibi olmaya çalıştı.

Mitolojideki Prometheus hikayesinde anlatıldığı gibi ateşi tanrılardan çalarak yaratım gücünü kazanan insanoğlu, şimdi kendi yaratım kabiliyeti olan yapay zekayı üreterek tanrıların yerine geçmeye çalışıyor.

Oğlunu Yiyen Satürn, Francisco Goya, 1819-1823

Oğlunu Yiyen Satürn, Francisco Goya, 1819-1823

Goya’nın Oğlunu Yiyen Satürn resmindeki7 gibi yapay zeka devrimi de insana karşı döner mi? Bu sorunun cevabı oldukça belirsiz ve gerçek etik problemler ve tartışmalarla henüz karşılaşmadık bile.

Yapay zeka teknolojisindeki yenilikler soruları azaltmak bir yana, daha da artırıyor ve daha karmaşık hale getiriyor. Her ilerlemeyle cevaplardan daha da uzaklaşıyoruz.

Bizler ne yanda durursak duralım, teknolojik gelişmeler cevap bulmamızı beklemeden karşımıza yeni zorluklar ve fırsatlar çıkarmaya devam ediyor.

Bu ortamda geleceğin ne getireceğini görmek için sabırsızlanıyorum, ya siz?

Diğer yazılarıma buradan ulaşabilirsiniz.

Dipnotlar:

1 https://sozluk.gov.tr/

2 https://unsplash.com/@kerensa1

3 Ünlü “Blade Runner” filminin uyarlandığı kitap

4 13’20’’, Youtube’un The Age of A.I. belgeseli dördüncü bölümü “Love, art and stories: decoded” (https://www.youtube.com/watch?v=Kr1fmKVY3cA)

5 https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-05-17/ai-made-incredible-paintings-in-about-two-weeks

6 https://en.wikipedia.org/wiki/Prometheus

7 Oğlunu Yiyen Satürn, İspanyol ressam Francisco Goya’nın, kendini öldürmesinden korktuğu için baba Satürn’ün oğlunu yediğini resmettiği ünlü bir tablosudur. Bazı yorumlara göre Goya burada, kendi militanlarını yok oluşa ve ölüme götüren Fransız Devrimini tasvir etmektedir.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *