Yeni Petrol: Veriler

The world’s most valuable resource is no longer oil, but data.

”Dünyanın en değerli kaynağı artık petrol değil, veridir.”1

Bazı toplumlar petrol için yıllarca savaştılar. Dayanılmaz ve geri dönülemez hasarlara sebep oldular. Birçok insan popülasyonu bu sebeple yok oldu. Fakat petrol artık eski önemini zamanla yitirmeye başladı. Eskisi kadar değer görmüyor, tabi savaşmaya devam eden devletler hala var. Fakat artık petrolden daha değerli bir şey var: Veriler.

Veri Nedir ?

‘’Bilgisayar ortamında bulunan bilgilerin, programlar tarafından işlenebilmesini sağlamak amacı ile derlenmiş ve formüle edilmiş şekline veri denir.’’2

Tanımdan da anlaşılacağı üzere veriler bilgisayar ortamında attığımız adımı kayıt altına alan bir tür sistemdir. Bu veriler sayesinde firmalar satış stratejisi geliştirebilir ve size özel reklamlar sunabilir. O gün konuştuğumuz bir kelimeyi bile bazen karşımıza reklam olarak sunabilir ve acaba dinleniyor muyuz sorusunu sormamıza dahi sebep olabilir. Cevap korkutucu ama basit !

Evet,dinleniyoruz !

Dinlenme hususunda merak ettiklerinizi Edward Snowden-Sistem Hatası kitabında bulabilirsiniz.Şiddetle okumanızı tavsiye ederim.

Bu okuduklarınız herhangi bir romandan ya da filmden alınmış şeyler değildir. Her biri tamamen gerçek !

Bunlar nasıl oluyor diye sorarsanız, her biri saatlerce internette geçirdiğimiz ve sayısız veri verdiğimiz ücretsiz ürünler sayesinde oluyor. Eğer ücretsiz bir şey kullanıyorsanız genellikle o durumda ‘ürün’ sizsinizdir. Sosyal medya şirketlerinde de olduğu gibi. Her gün severek ve eğlenerek yaptığımız her bir efekt size karşı sunulmak için toplanıyor. Ve bunlar tekrar size sunulmak üzere işleniyor. Basit bir ‘Hangi Dahisin ?’ testi bile sizin kişiliğinizi ele veriyor. Bu sayede verdiğiniz cevaplar inceleniyor ve veri haline getiriliyor daha sonra sizin cevaplarınız yine sizi mutlu etmek için size sunuluyor. Ama unutmayın ki hobileriniz sizi ele veren en önemli şeydir.

Öncelikle bir günümüzü ele alalım;

Sabah uyanır uyanmaz hemen cep telefonumuza sarılıyoruz, kim nerede, ne yapıyor; kiminle konuşuyor, şu an nerede.. gibi sayısız bilgiye anında ulaşabiliyoruz. Bunlar sadece bize açık olan kısmı bir de kapalı kapılar ardında veritabanında işlenen sayısız veri mevcut. Arkadaşımıza attığımız ’10 yıl sonra nasıl olacaksın ?’ yaşlandırma efektleri bile özenle işleniyor. Özenle işlenme kelimesi kulağa hoş gelebilir. Ama durum hiç hoş değil.

Biraz korkutucu öyle değil mi, ama henüz tam anlamıyla korkutucu kısmına gelmedik.

Peki ya sizi sizin silahınızla vursaydım ?

Sizi sizin silahınızla vurmak Türk Ceza Kanunu kapsamında büyük bir suç üstelik ağır bir cezası da var: Müebbet hapis cezası.

Ama doya doya eğlenerek kullandığımız her şirket bunu size her gün yapıyor.

Size özel ürünler,size özel şarkılar,filmler ve daha nicesi.

İşte verilerimizin bir petrol kadar değerli olmasına sebep olan birkaç neden, robotların bizden kötü olup dünyayı yakıp yıkmalarını bekliyoruz. Ama robotlar olmadan veri toplayan gayrimeşru kimseler bizlere en büyük kötülüğü yapıyor.

Cambridge Analytica

Birkaç yıl önce Cambridge Analytica skandalı adı altında ilginç bir olay patlak verdi. Fotoğrafta da görebildiğiniz gibi Mark Zuckerberg dayak yemiş gibi resmedilmiş. Peki ya koskoca bir teknoloji şirketine sahip olan bir kimseye neden böyle bir fotoğraf layık görüldü ?

Cambridge Analytica Skandalı-Wired Dergi Kapağı

Facebook, Amerikan seçimlerinde yaklaşık 20 milyon kişinin verisini Cambridge Analytica adlı bir şirkete sattı. Bu şirket sizin verilerinizi işleyerek, sizlere ona göre reklam sundu ve seçimlerdeki kararlarınızı etkiledi. Siz hiç farkında olmadan bunları yaptı. Hatta bazı ülkelerde iç karışıklıklara dahi neden oldu. ABD’deki başkanlık seçimlerinden Trump’a, “Fake news” yani yalan habercilikten psikografik yöntemlerle ileri propaganda tekniklerine kadar pek çok konunun yer aldığı karmaşık bir teknolojiden bahsediyoruz. Yazımın başında sizlere petrol sebebiyle büyük savaşların yaşandığını söylemiştim. Değişen kompoziyonlar var ama sonuçları yine aynı.

Birçok ülke artık veri savaşlarına girmiş durumda bugün TikTok uygulamasına yaptırım düşüncelerinin bile temelinde veriler yatıyor. OPEC(Dünya Petrol İhraç Eden Ülkeler Birliği)’in yerini yakında Veri İşleyen Şirketler Birliği bile alabilir.

Bu kadar değerli olmasının sebebi kolay ulaşılması ve herkes tarafında rıza ile verilmesi. Hani şu ‘Aydınlatma Metni’ dedikleri şey, sinir olup hızlı hızlı ‘okudum, onaylıyorum.’ butonuna kaçımız basmadık ki.

Ama bir dakika durun !

Artık bu konuda yasalar ve birtakım kısıtlamalar mevcut. Türkiye’nin de taraf olduğu bir sözleşme ve ilgili kanunları var. Gelin şimdi onları inceleyelim.

Verilerimiz KVKK ile güvende !

Yasallaşmış Veri

Verilerin bu kadar önemli hale gelmeleri neticesinde, Avrupa Konseyi tarafından, tüm üye ülkelerde kişisel verilerin aynı standartlarda korunması ve sınır ötesi veri akışı ilkelerinin belirlenmesi amacıyla hazırlanan “Kişisel Verilerin Otomatik İşleme Tabi Tutulması Karşısında Bireylerin Korunmasına İlişkin 108 Sayılı Sözleşme”, 28 Ocak 1981 tarihinde imzaya açılmış ve ülkemiz tarafından da imzalanmıştır. Bu sözleşme 17 Mart 2016 tarih ve 29656 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak iç hukuka dâhil edilmiştir. 108 sayılı Sözleşmenin 4. maddesi çerçevesinde, iç hukukta kişisel verilerin korunmasına yönelik yasal düzenleme yapılması gerekli hale gelmiştir.3

Nitekim, Anayasa Mahkemesinin 9 Nisan 2014 tarih ve E:2013/122, K:2014/74 sayılı kararında da; “Kişisel verilerin korunması hakkı, kişinin insan onurunun korunmasının ve kişiliğini serbestçe geliştirebilmesi hakkının özel bir biçimi olarak, bireyin hak ve özgürlüklerini kişisel verilerin işlenmesi sırasında korumayı […]” amaçladığı tespit edilerek, “kişisel verilerin ticari işletmeler için kıymetli bir varlık niteliği kazanması neticesinde, özel sektör unsurlarınca yaratılan risklerin daha yaygın ve önemli boyutlara ulaşması ve terör ve suç örgütlerinin kişisel verileri ele geçirme yönündeki faaliyetlerinin artması gibi etkenler” sebebiyle kişisel verilerin geçmişte olduğundan çok daha fazla korunmaya muhtaç olduğu ifade edilmiştir.’’ 4

Anayasa Mahkemesi ilgili kararıyla kişisel verilerin ‘insan onurunun korunması’ olarak ifade etti. Bu çok önemli bir anayasal güvence. Ola ki verilerimiz yasal olarak işlenmiyor ve bize karşı propaganda teknikleriyle sunulmaya çalışılıyor o halde ne yapacağız, bu konudaki haklarımız nelerdir ?

İlgili Kişinin Hakları Nelerdir ?

(KVKK) Kanunun 11. maddesi çerçevesinde herkes, veri sorumlusuna başvurarak kendisiyle ilgili;

a. Kişisel verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme,

b. Kişisel verileri işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,

c. Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,

ç. Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,

d. Kişisel verilerin eksik veya yanlış işlenmiş olması hâlinde bunların düzeltilmesini isteme,

e. Kanunun 7. maddesinde öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme,

f. Maddenin (d) ve (e) bentlerinde belirtilen düzeltme, silme ve yok etme talepleri doğrultusunda yapılan işlemlerin, kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,

g. İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kişinin kendisi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,

ğ. Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğraması hâlinde zararın giderilmesini talep etme haklarına sahiptir.5

Kanun kapsamında tanınan bu haklara da başvurarak ilgili mağduriyeti sona erdirmek mümkün.

Veriler bize birçok kolaylığı beraberinde getirdiği gibi kötüniyetli kimselerin eline geçtiği zamanda kötü sonuçlar doğurabilir hale geliyor. İyi şeyler de olmuyor değil, artık birçok devletler kanunlarla, sözleşmelerle bu despot otoriteye bir son verebiliyor. Sosyal medya denen çoğu ülkeden daha büyük bu otoritenin vatandaşı olmaktan başka çaremiz de pek görünmüyor. Kanunlarımız olduğu sürece, yasalara gereken aidiyeti gösterdiğimiz sürece son bulmayacak mağduriyet yoktur.

Referanslar:

1https://www.economist.com/leaders/2017/05/06/the-worlds-most-valuable-resource-is-no-longer-oil-but-data

2 https://www.iienstitu.com/blog/veri-nedir

3 https://www.kvkk.gov.tr/SharedFolderServer/CMSFiles/7d5b0a2f-e0ea- 41e0-bf0b-bc9e43dfb57a.pdf

4 https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/RG801Y2014N29072S201474

5https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6698.pdf

https://www.wired.com/story/facebook-about-the-cover/

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *